Umowa UE Mercosur – jak wpłynie na rolnictwo?
Umowa Unii Europejskiej z Marcosur to temat, który w ostatnich miesiącach roku 2024 elektryzował społeczeństwo oraz niezwykle często pojawiał się w debacie publicznej. Rok 2025 z pewnością przyniesie kontynuację tego tematu. Na czym tak naprawdę polega ta umowa? Czego dotyczy? Kto będzie jej głównym beneficjentem a kto straci? Zapraszamy do artykułu w którym przedstawimy założenia oraz skutki jakie może przynieść wejście umowy w życie.
Czym jest Mercosur?
Mercosur (skrót od Mercado Común del Sur, czyli Wspólny Rynek Południa) to organizacja gospodarcza i polityczna utworzona w 1991 roku na mocy Traktatu z Asunción. Głównym celem tego porozumienia jest promowanie integracji gospodarczej oraz politycznej krajów Ameryki Południowej. Do Mercosur należą cztery państwa członkowskie: Brazylia, Argentyna, Paragwaj i Urugwaj, a Wenezuela pozostaje zawieszona w prawach członka od 2016 roku. Dodatkowo inne kraje regionu, takie jak Chile, Boliwia czy Peru, są związane z Mercosur jako kraje stowarzyszone. Mercosur został stworzony z zamiarem stworzenia wspólnego rynku, podobnego do Unii Europejskiej.
Mercosur jest jednym z największych bloków gospodarczych na świecie. Łączna populacja państw członkowskich to ponad 260 milionów ludzi, a gospodarki tych krajów opierają się głównie na rolnictwie, produkcji surowców oraz przemyśle spożywczym. Region ten słynie z eksportu takich produktów jak: wołowina, soja, cukier, kawa, pomarańcze i wiele innych.
W kontekście porozumienia handlowego z Unią Europejską, Mercosur reprezentuje rynek o ogromnym potencjale eksportowym. Jednakże otwarcie rynku europejskiego na produkty Mercosur budzi kontrowersje wśród europejskich rolników, którzy obawiają się napływu tańszych produktów rolnych oraz obniżenia standardów produkcji.
Cele umowy pomiędzy Unią Europejską a Mercosur
Warto zaznaczyć, że rozmowy na temat porozumienia pomiędzy UE a Merocsur trwały 20 lat. W roku 2019 gotowe były założenia opierające się na komponencie handlowym a przez ostatnie 4 lata negocjowano warunki zrównoważonego rozwoju. Na początku grudnia roku 2024 ogłoszono, że umowa pomiędzy dwoma organizacjami jest gotowa.
Umowa handlowa między Unią Europejską a Mercosur jest jednym z najbardziej kompleksowych porozumień, jakie UE kiedykolwiek negocjowała. Jej głównym celem jest wzmocnienie relacji gospodarczych i handlowych między obydwoma blokami, przy jednoczesnym wspieraniu zrównoważonego rozwoju. Dokument ten obejmuje wiele aspektów współpracy gospodarczej, handlowej i politycznej, w tym takie obszary jak:
• Liberalizacja ceł – stopniowe lub całkowite znoszenie ceł w handlu towarami między UE a krajami Mercosur.
• Współpraca weterynaryjna i fitosanitarna – ujednolicenie standardów w zakresie zdrowia roślin i zwierząt.
• Ochrona oznaczeń geograficznych – zapewnienie ochrony dla regionalnych produktów, takich jak europejskie sery, wina czy oliwa z oliwek.
• Handel usługami i zamówienia publiczne – ułatwienia w dostępie do tych rynków dla firm z obu bloków gospodarczych.
Umowa UE Mercosur, choć wielowarstwowa, stanowi kluczowy punkt w kontekście przyszłości europejskiego rolnictwa. Liberalizacja handlu niesie ze sobą szanse na rozwój eksportu, jednak według rolników, w obecnej formie może być gwoździem do trumny europejskiego sektora.
Umowa UE Mercosur – wpływ na sektor rolny
W ramach umowy zaplanowano wzajemne otwarcie rynków poprzez stopniową redukcję lub zniesienie ceł na towary rolne. Dla wielu produktów szczególnie wrażliwych, takich jak mięso wołowe, drób czy cukier, liberalizacja będzie ograniczona poprzez kontyngenty taryfowe (TRQ). Kontyngenty te umożliwiają import określonej ilości towarów po obniżonych lub zerowych stawkach celnych, natomiast po ich przekroczeniu obowiązywać będą dotychczasowe stawki celne.
Najważniejsze cele w obszarze rolnictwa:
• Zwiększenie wymiany handlowej produktami rolnymi. Mercosur zyska dostęp do rynku UE dla takich towarów jak mięso, soja, cukier trzcinowy i owoce tropikalne. UE uzyska możliwość eksportu swoich produktów mleczarskich (np. mleka w proszku, serów), wina oraz produktów przetworzonych.
• Harmonizacja standardów. Ułatwienie handlu dzięki współpracy w sprawach weterynaryjnych i fitosanitarnych, co ma ograniczyć biurokrację i zwiększyć przepływ towarów.
• Ochrona oznaczeń geograficznych. Zapewnienie ochrony dla europejskich produktów regionalnych, takich jak parmezan, szampan czy polskie oscypki, przed ich nieuczciwym kopiowaniem na rynku Mercosur.
Kontrowersje wokół umowy UE Mercosur
Warto zaznaczyć, że wiele krajów oraz polityków zdecydowanie popiera tą umowę i uważa, że korzyści z niej płynące zdecydowanie przesłaniają minusy. Dla zdecydowanej większości rolników oraz działaczy ,którzy widzą negatywne skutki porozumienia, umowa w obecnej formie nie może zostać przyjęta.
Rolnictwo w Unii Europejskiej i krajach Mercosur różni się w wielu fundamentalnych aspektach, które wpływają na koszty produkcji, standardy jakości oraz konkurencyjność. Te różnice są kluczowe w kontekście umowy handlowej, gdyż liberalizacja handlu może doprowadzić do nierównej konkurencji między producentami z obu regionów.
Jedną z największych przewag rolników z krajów Mercosur są znacznie niższe koszty produkcji, wynikające z:
• Niższych kosztów pracy – w krajach takich jak Brazylia czy Argentyna płace w sektorze rolnym są wielokrotnie niższe niż w UE.
• Tańszego dostępu do ziemi – w Ameryce Południowej duże gospodarstwa (latyfundia) są powszechne, co pozwala na osiąganie efektu skali i redukcję kosztów jednostkowych.
• Mniejszej liczby regulacji – w przeciwieństwie do UE, gdzie rolnictwo jest ściśle regulowane (np. wymogi dotyczące ochrony środowiska, dobrostanu zwierząt), w krajach Mercosur przepisy są znacznie mniej restrykcyjne.
W Unii Europejskiej obowiązują jedne z najbardziej rygorystycznych standardów produkcji rolniczej na świecie. Dotyczą one:
• Ograniczenia stosowania pestycydów i nawozów – wiele substancji chemicznych dopuszczonych w Mercosur jest zakazanych w UE ze względu na ich potencjalny wpływ na zdrowie ludzi i środowisko.
• Norm ekologicznych – rolnicy w UE muszą przestrzegać zasad zrównoważonego rozwoju, takich jak ograniczenie emisji gazów cieplarnianych, ochrona różnorodności biologicznej czy odpowiedzialne gospodarowanie wodą.
• Dobrostanu zwierząt – przepisy UE określają minimalne standardy w zakresie przestrzeni dla zwierząt, ich karmienia i transportu, co zwiększa koszty produkcji. W Mercosur takie wymogi są znacznie mniej restrykcyjne.
• W krajach Mercosur dominują duże gospodarstwa towarowe, specjalizujące się w produkcji masowej (np. wołowina, soja, cukier). W UE rolnictwo charakteryzuje się większym zróżnicowaniem i przewagą mniejszych, rodzinnych gospodarstw, które trudniej dostosować do konkurencji na globalnym rynku.
Produkcja rolna w Mercosur często wiąże się z intensywnym użytkowaniem zasobów naturalnych, co powoduje:
• Wylesianie – np. wycinka lasów Amazonii pod uprawy soi lub pastwiska dla bydła.
• Intensywne użytkowanie gleby – bez odpowiednich regulacji dotyczących ochrony zasobów ziemi.
• W UE przepisy nakładają na rolników obowiązek zachowania terenów zielonych, stosowania płodozmianu i innych praktyk ograniczających degradację środowiska.
Różnice między rolnictwem w UE a krajach Mercosur wynikają nie tylko z warunków naturalnych i kosztów pracy, ale przede wszystkim z poziomu regulacji oraz standardów produkcji. Europejscy rolnicy muszą sprostać wyższym wymaganiom prawnym i ekologicznym, co wpływa na ich konkurencyjność wobec taniej produkcji masowej z Mercosur.
Możliwe konsekwencje umowy z Mercosur
Europejskie rolnictwo staje w obliczu coraz większych wyzwań wynikających z wprowadzania kolejnych regulacji, takich jak system handlu emisjami (ETS) czy zasady Zielonego Ładu. Choć celem tych inicjatyw jest ochrona środowiska i osiągnięcie neutralności klimatycznej, ich skutki uboczne wpływają na koszty produkcji oraz konkurencyjność europejskich gospodarstw rolnych. W takich warunkach podpisanie umowy z Mercosur może mieć daleko idące i nieodwracalne konsekwencje.
Wzrost kosztów energii i produkcji
System ETS oraz polityki ograniczające emisję dwutlenku węgla powodują wzrost cen energii, co bezpośrednio przekłada się na koszty prowadzenia gospodarstw rolnych. Droższe paliwo, nawozy, środki ochrony roślin i energia elektryczna sprawiają, że europejscy rolnicy muszą ponosić wyższe wydatki niż ich konkurenci z krajów Mercosur, gdzie podobne regulacje nie obowiązują.
Wyższe rachunki za energię i transport dotykają wszystkich, w tym konsumentów, co prowadzi do spadku siły nabywczej. W konsekwencji podwyższone koszty produkcji żywności w UE powodują wzrost cen detalicznych, co może zmniejszyć popyt na lokalne produkty.
Zielony Ład i nowe wymagania dla rolników
Polityka Zielonego Ładu, która zakłada m.in. redukcję emisji gazów cieplarnianych, ograniczenie stosowania nawozów i pestycydów oraz zwiększenie powierzchni ekologicznych, stawia przed rolnikami dodatkowe wymagania. Choć cele środowiskowe są istotne, wprowadzenie ich w życie ma swoje konsekwencje. Wiąże się dalszym wzrostem kosztów produkcji, co szczególnie dotyka małe i średnie gospodarstwa, które nie mają możliwości skali i inwestycji w nowoczesne technologie. Dodatkowo stanowi zagrożenie dla rentowności – mniejsze gospodarstwa mogą nie być w stanie sprostać rosnącym wymaganiom, co może prowadzić do ich zamknięcia.
Jest to kolejny projekt, który tylko pogłębia nierówność konkurencyjną między rolnikami z UE a krajami Mercosur, w których takie polityki nie są realizowane.
Nasilający się kryzys w sektorze rolnym
Rolnicy w UE obawiają się, że to nie koniec regulacji, a każda kolejna inicjatywa może pogłębić już istniejący kryzys. Wiele gospodarstw znajduje się w sytuacji, w której ich przetrwanie staje się coraz trudniejsze.
Zamyka się coraz więcej mniejszych gospodarstw, ponieważ nie posiadają one odpowiednich rezerw finansowych oraz dostępu do nowoczesnych technologii. Presja zwiększających się kosztów sprawia, że prowadzenie małego gospodarstwa rolnego staje się nierentowne.
Utrata konkurencyjności – podczas gdy rolnicy w UE muszą przestrzegać coraz bardziej rygorystycznych przepisów, produkty spoza Europy, często tańsze i wytwarzane bez podobnych ograniczeń, zyskują na popularności.
Kumulacja regulacji środowiskowych, takich jak ETS czy Zielony Ład, może prowadzić do dalszego pogłębiania nierówności między europejskim rolnictwem a jego globalnymi konkurentami. Choć działania na rzecz ochrony środowiska są konieczne, należy pamiętać o zachowaniu równowagi, aby nie doprowadzić do marginalizacji europejskiego rolnictwa i zamykania małych oraz średnich gospodarstw. W przeciwnym razie UE może stać się coraz bardziej zależna od importu taniej żywności, co zagraża zarówno bezpieczeństwu żywnościowemu, jak i zrównoważonemu rozwojowi.
Umowa UE Mercosur – stanowisko Polski
Dużym problemem dla rolników z Polski jest nie do końca jasne stanowisko naszego rządu. W zdecydowanym tonie wypowiedziało się ministerstwo rolnictwa, które sprzeciwia się umowie w obecnym stanie. Przedstawiciele rządu z kolei negatywnie odnoszą się do umowy, brakuje jednak deklaracji a przede wszystkim akcji. Przedstawiciele opozycji oraz rolnicy zarzucają gabinetowi Donalda Tuska brak działań w celu zbudowania mniejszości blokującej umowę Unii Europejskiej z Mercosur. Jednym z wyrazów niezadowolenia był protest organizowany w dniu przejęcia prezydencji w UE przez Polskę o którym pisaliśmy tutaj.
Wiele wskazuje na to, że kluczową rolę w blokowaniu tej umowy odegra Francja, która wyszła z inicjatywą zmotywowania odpowiedniej liczby krajów UE, w tym Polski. Do zbudowania mniejszości blokującej potrzebne są minimum 4 państwa, które reprezentują co najmniej 35% ludności Unii Europejskiej. W składzie takiej koalicji mogłyby się znaleźć: Francja, Polska, Włochy, Węgry, Austria lub Irlandia. Nic nie jest jeszcze przesądzone dlatego pozostaje trzymać rękę na pulsie i śledzić nadchodzące wydarzenia.
Podsumowanie
Europejscy rolnicy są w trudnej sytuacji: z jednej strony muszą dostosować się do wysokich standardów środowiskowych i jakościowych, z drugiej – konkurować na rynku globalnym z produktami wytwarzanymi w krajach o niższych wymaganiach.
W kontekście umowy handlowej UE-Mercosur ważne jest wypracowanie rozwiązań, które ochronią europejskie rolnictwo, jednocześnie umożliwiając rozwój współpracy międzynarodowej.
Źródła wykorzystane w artykule:
https://www.gov.pl/web/rolnictwo/umowa-ue-mercosur–stanowisko-resortu-rolnictwa
https://www.gov.pl/web/rolnictwo/umowa-ue-z-mercosurem
https://poland.representation.ec.europa.eu/news/umowa-ue-mercosur-gotowa-2024-12-06_pl
Data publikacji:
20-01-2025
Ostatnia edycja:
20-01-2025